नेपालको आर्थिक प्रगति सुस्त हुनुको मुख्य कारण मध्ये एक भनेको बैंकिङ सुधारमा ढिला हुनु हो। विगतका वर्षहरूमा बैंकिङ क्षेत्रमा पारदर्शिता र दक्षता अभावले वित्तीय प्रणाली कमजोर बनाएको छ। त्यसैले अहिलेको निर्वाचन घोषणापत्रमा बैंकिङ सुधारलाई प्राथमिकता दिइएको छ। विशेषज्ञहरूले पनि भन्छन् कि बैंकिङ सुधार बिना नेपालले आफ्नो आर्थिक सम्भावना पूर्ण रूपमा उपयोग गर्न सक्दैन।
वास्तवमा, राम्रो शासन, पारदर्शी निर्णय प्रक्रिया र योग्य व्यक्तिहरूको नियुक्ति बैंकिङ सुधारका मूल आधार हुन्। यदि यी आधारहरूमा सुधार गरिएमा, बैंकिङ प्रणाली अधिक प्रतिस्पर्धात्मक, ग्राहक केन्द्रित र रोजगार सृजना गर्न सक्षम हुनेछ। यसले समग्र आर्थिक विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने विश्वास गरिएको छ।
शासनको भूमिका
नेपालमा बैंकिङ सुधारको सफलता सरकारको प्रशासनिक सहयोगमा निर्भर छ। तर विगतमा राजनीतिक हस्तक्षेप र अपारदर्शी नियुक्ति प्रणालीले बैंकहरूको स्वतन्त्रता सीमित बनाएको छ। त्यसैले बैंक बोर्डमा योग्यता र निष्पक्षता भएका व्यक्तिहरूको नियुक्ति अनिवार्य छ। यसरी मात्र बैंकिङ सुधारले वास्तविक अर्थतन्त्रमा असर पुर्याउन सक्छ।
ग्राहक केन्द्रित बैंकिङ सुधार
सुरुमा ग्राहक सेवा सुधारको आवश्यकता अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। बैंकहरूले ब्याजदर र सेवा शुल्कको स्पष्ट विवरण प्रकाशित गर्नु जरुरी छ। साथै ग्राहकले बुझ्नुपर्ने कागजात र सेवा पूरा हुने समयको सूचना अनिवार्य रूपमा उपलब्ध गराउनुपर्छ। यसरी ग्राहकको विश्वास बढ्छ र बैंकिङ सुधारका पहल प्रभावकारी हुन्छन्।
वित्तीय शिक्षा
वित्तीय शिक्षा बैंकिङ सुधारको अर्को महत्वपूर्ण पाटो हो। नेपाल राष्ट्र बैंकको नेतृत्वमा वित्तीय शिक्षा केन्द्र स्थापना गरी स्कुल र स्थानीय तहमा वित्तीय जागरूकता कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकिन्छ। यसले व्यक्तिहरूलाई डिजिटल बैंकिङ, फिनटेक र कर्जा व्यवस्थापनबारे जानकारी दिन्छ। त्यसैले बैंकिङ सुधारले दीर्घकालीन आर्थिक लाभ सुनिश्चित गर्दछ।
बैंकिङ सुधार र रोजगार सिर्जना
बैंकिङ सुधारले मात्र नभएर रोजगारी सिर्जना पनि गर्न सक्छ। ग्रामीण क्षेत्र र साना व्यवसायमा कर्जा प्रवाह गर्दा स्थानीय रोजगार बढ्छ। साथै कृषि, पर्यटन र प्रविधि जस्ता प्राथमिक क्षेत्रहरूमा बैंकले लगानी प्रवाह गर्न प्रोत्साहित गर्नु आवश्यक छ। यसरी बैंकिङ सुधारले देशको आर्थिक संरचनामा सकारात्मक प्रभाव पार्छ।
प्रतिस्पर्धी बैंकिङ प्रणालीका लागि बैंकिङ सुधार
अन्ततः, बैंक वर्गीकरण र प्रतिस्पर्धा बैंकिङ सुधारको आधार हो। AAA, AA, A स्तरमा बैंकलाई वर्गीकरण गर्दा राम्रो प्रदर्शन गर्ने बैंकलाई पुरस्कार र छूट दिइन्छ। त्यसैले कमजोर बैंक सुधारको लागि कडा निगरानी हुन्छ। यसरी बैंकिङ सुधारले समग्र वित्तीय प्रणाली बलियो बनाउनेछ।
नेपालले बैंकिङ सुधारमा ध्यान दिँदा मात्र आर्थिक समृद्धि, रोजगार र वित्तीय स्थायित्व सुनिश्चित गर्न सक्छ। त्यसैले अब नीति निर्माताहरूले यी सुधार कार्यान्वयनमा ढिला गर्नु हुँदैन।
सबै नयाँ समाचार र अपडेटका लागि mahagadhimai.com सँग रहनुहोस् – यहाँ छ नेपाल र विश्वका ताजा खबरहरू, पहिलो हातमा!
