नेपाल–भारत सम्बन्धको सबैभन्दा संवेदनशील विषयमध्ये सीमा मुद्दा एक हो। पछिल्लो समय प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले संसद्मा दिएको अभिव्यक्तिपछि यो विषय पुनः चर्चामा आएको छ। भारतले भने सीमा सम्बन्धी सबै विषय दुई देशबीचको संवादबाट समाधान हुनुपर्ने बताउँदै कुनै तेस्रो मुलुकको भूमिका स्वीकार्य नहुने स्पष्ट सन्देश दिएको छ। सीमा विवादमा भारतको यो धारणा नयाँ भने होइन, तर हालको राजनीतिक बहसका बीच यसले थप महत्व पाएको छ।
दुवै देशबीच खुला सीमा, ऐतिहासिक सम्बन्ध र गहिरो सामाजिक तथा आर्थिक सम्बन्ध रहे पनि केही क्षेत्रका सीमासम्बन्धी विषय अझै समाधान हुन बाँकी छन्। यद्यपि, भारतले स्थापित द्विपक्षीय संयन्त्रमार्फत समस्या समाधान गर्न सकिने विश्वास व्यक्त गरेको छ। यसैबीच, कूटनीतिक वृत्तमा पनि सीमा सम्बन्धी विषयलाई शान्तिपूर्ण संवादबाट टुंग्याउनुपर्ने आवाज उठिरहेको छ। सीमा विवादमा सहमति खोज्ने प्रयासले आगामी दिनमा दुई देशबीचको सम्बन्धलाई थप प्रभाव पार्न सक्ने देखिन्छ।
सीमा विवादमा भारतको दोहोरिएको अडान
नयाँदिल्लीमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा भारतीय विदेश मन्त्रालयले नेपाल–भारत सीमासम्बन्धी विषय पूर्ण रूपमा द्विपक्षीय रहेको जनाएको छ। भारतका अनुसार सीमा समस्या समाधानका लागि दुवै देशबीच विभिन्न संयन्त्र सक्रिय छन् र ती माध्यमबाटै समाधान खोजिनेछ।
त्यसैले, भारतले कुनै बाह्य मुलुक वा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाको संलग्नता आवश्यक नरहेको स्पष्ट पारेको छ। यो धारणा भारतले विगतदेखि नै दोहोर्याउँदै आएको छ।
प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्तिपछि बढ्यो चर्चा
हालै संसद्मा बोल्दै प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले सीमा सम्बन्धी विषयमा चीन र बेलायतसँग पनि कूटनीतिक तहमा संवाद भइरहेको बताएका थिए। उनले ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र पुराना नक्सासँग सम्बन्धित विषयमा बेलायतको समेत सरोकार हुन सक्ने धारणा राखेका थिए।
तर, त्यसपछि भारतीय पक्षबाट आएको प्रतिक्रियाले यो विषयलाई थप चर्चामा ल्याएको छ। साथै, सामाजिक सञ्जाल र राजनीतिक वृत्तमा पनि यसबारे बहस तीव्र बनेको देखिन्छ।
सीमा विवादमा कूटनीतिक संवादको महत्व
विशेषज्ञहरूका अनुसार सीमा सम्बन्धी विषय संवेदनशील हुने भएकाले भावनाभन्दा तथ्य र संवादलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। नेपाल र भारतबीच लामो समयदेखि कूटनीतिक संवाद चलिरहेको छ र विभिन्न तहमा छलफल जारी छ।यद्यपि, समाधानको गति अपेक्षाकृत सुस्त रहेको टिप्पणी पनि हुने गरेको छ। त्यसकारण, दुवै देशले विश्वासको वातावरण निर्माण गर्दै वार्तालाई प्रभावकारी बनाउनु आवश्यक देखिन्छ।
सीमा विवादमा बाँकी रहेका चुनौती
नेपाल–भारत सीमाको अधिकांश भाग निर्धारण भइसकेको भए पनि केही क्षेत्र अझै विवादित छन्। नदीको धार परिवर्तन, सीमांकनमा देखिएका फरक व्याख्या तथा केही स्थानमा देखिने अतिक्रमणका विषय चुनौतीका रूपमा रहेका छन्।
यसबाहेक, सीमावर्ती क्षेत्रका स्थानीय बासिन्दाले भोग्ने समस्या पनि समाधानको प्रक्रियासँग जोडिएको विषय हो। त्यसैले, प्राविधिक र राजनीतिक दुवै तहबाट समन्वय आवश्यक रहेको बताइन्छ।
आगामी दिनमा के हुन सक्छ?
आगामी दिनमा नेपाल र भारतबीचको संवादले यो विषयलाई कुन दिशातर्फ लैजान्छ भन्ने चासो बढेको छ। दुवै देशले सम्बन्धलाई सकारात्मक ढंगले अघि बढाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै आएका छन्।
अन्ततः, सीमा सम्बन्धी विषयको समाधान आपसी विश्वास, निरन्तर वार्ता र कूटनीतिक समझदारीबाट मात्र सम्भव हुने देखिन्छ। यदि संवादको प्रक्रिया प्रभावकारी रूपमा अगाडि बढ्यो भने बाँकी रहेका जटिल विषयहरू पनि क्रमशः समाधानतर्फ जान सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
सबै नयाँ समाचार र अपडेटका लागि mahagadhimai.com सँग रहनुहोस् – यहाँ छ नेपाल र विश्वका ताजा खबरहरू, पहिलो हातमा!
